เรื่องสั้นศตวรรษ มนัส จรรยงค์ คือหนังสือเล่มเล็กๆที่รวมผลงานเรื่องสั้นชั้นครูไว้ถึง 15 เรื่อง แต่ละเรื่องมีชั้นเชิงการเขียนที่สะท้อนภาพชีวิต ความคิด และแก่นแท้จิตใจคน ด้วยลีลาภาษาที่ไหลลื่นอย่างยากจะหาใครเทียบได้ 

หนี่งในเรื่องที่ดีที่สุด คือจับตาย เรื่องราวของนักโทษใจกล้า กับผู้คุมใจนักเลง ผลงานชิ้นนี้เองทำให้มนัส จรรยงค์ ได้รับรางวัลเรื่องสั้นชั้นเยี่ยมของเอเชียจากสมาคมนักประพันธ์ออสเตรเลีย เมื่อพุทธศักราช 2501 เรื่องนี้พิมพ์ซ้ำหลายครั้ง รวมทั้งเคยถูกนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์มาแล้ว

นอกจากจับตาย ยังมีเรื่องสนุกอีกหลากหลายบรรยากาศ ตามประสบการณ์ชีวิตของมนัส จรรยงค์  อาทิ ท่อนแขนนางรำ  จอมดนตรี วีรบุรุษโคลน ล่องนา ชีวิตทะเล ปู่ทะเล ติดขวาก อาชาไนยบอด แม่ยังไม่กลับมา  ใกล้อวสาน และซาเก๊าะ เรื่องของวสัวชน ซึ่งคุณมนู จรรยงค์ ทายาทบอกว่าเป็นเรื่องที่อ่านแล้วประทับใจที่สุด

ภาพประกอบเรื่องนี้  ก็คือหน้าปกนี่ไงคะ

และเรื่องสั้นเรื่องแรกในชีวิต ที่กลั่นจากประสบการณ์ชีวิตเมื่อได้พบรักต่างชนชั้น จนกลายมาเป็น คู่ทุกข์คู่ยาก 

ชีวิตหลากรสของมนัส จรรยงค์ ถูกนำมาเติมจินตนาการกลายเป็นเรื่องราวมากมาย ดังความตอนหนึ่งในเรื่องจับตาย ที่เขียนจากช่วงชีวิตที่เกี่ยวข้องกับนักโทษ ที่ทัณฑนิคมธารโต จังหวัดยะลา

“ ที่จริงฉันเข้ามาอยู่กับพวกเขาร้อยสี่สิบคนนี้ ก็แปลว่าฉันได้เข้าไปอยู่กับนิยายร้อยสี่สิบเรื่องนั่นเอง ชีวิตของพวกเขาเป็นนิยาย เรื่องชีวิตของเรามีรสชาติแตกต่างกันทุกๆคน ”   

เรื่องราวชีวิตของมนัส จรรยงค์ ยังถูกบันทึกไว้ในหนังสือ หากินกับพ่อ ของมนู จรรยงค์ ทายาทคนโต ผู้สืบทอดความเป็นนักเขียนในสายเลือดด้วย  นั่นยิ่งขยายความ ทำให้ภาพของเป็นนักเขียนชั้นครูชัดเจนขึ้น

คุณมนู นำต้นฉบับลายมือคุณพ่อมาอวดให้ชมเป็นบุญตา ว่า “พ่อรักหนังสือ พ่อจะไม่ขีดฆ่าตัวหนังสือ ..”  ซึ่งเราก็เห็นตามนั้นค่ะ  ต้นฉบับนั้นเรียบร้อย เป็นระเบียบ รอยขีดฆ่าแทบไม่มีเลย

                 เรื่องสั้นศตวรรษ มนัส จรรยงค์ จารึกอยู่ในแวดวงวรรณกรรมไทยในฐานะเรื่องสั้นที่คนไทยควรอ่าน และอ่านได้อ่านดีค่ะ